Journal of Aquaculture Development

fa اثر عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک (Tribulus terrestris) در مقایسه با هورمون 17-آلفا متیل‌تستوسترون به روش غوطه‌وری در دوره تمایز جنسی ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss) Effects of Tribulus terrestris Hydroalcoholic Extract and 17α-Methyltestosterone for Sex Reversal in Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) Using Immersion Treatment تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">       پرورش جمعیت‌های تک‌جنس راهکاری کلیدی برای افزایش بازدهی و مدیریت بهتر در صنعت آبزی‌پروری محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف بررسی کارایی عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک (Tribulus terrestris) به‌عنوان منبع فیتوآندروژن، در مقایسه با هورمون سنتتیک 17-آلفا متیل‌تستوسترون در نرسازی ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان انجام گرفته است. در این آزمایش، ۱۵۰۰۰ لارو تازه تفریخ‌شده (با میانگین وزن ۸ ± ۱۲۱ میلی‌گرم) به صورت کاملا تصادفی تیماربندی و درانکوباتورهای افقی توزیع شدند. لاروها طی دوره حساس تمایز جنسی، به مدت ۷ هفته (هفته‌ای یک‌بار) در حمام‌هایی حاوی غلظت‌های مختلف عصاره خارخاسک (۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلی‌لیتر در لیتر) و هورمون متیل‌تستوسترون (۴۰۰ میکروگرم در لیتر) غوطه‌ور شدند. بررسی ها نشان داد بالاترین درصد نرسازی به‌ترتیب در تیمار هورمونی(52/1±61/85 درصد) و سپس تیمارحاوی عصاره خارخاسک با غلظت 20 میلی‌لیتر در لیتر (18/1±47/68 درصد) مشاهده که نشان دهنده اختلاف معنی‌دار با گروه شاهد بود (05/0p<). غلظت‌های بالا (۴۰ و ۸۰ میلی‌لیتر) سبب ایجاد سمیت و تلفات کامل لاروها در دو هفته ابتدایی گردید. درصد بازماندگی در سایر تیمارها بدون اختلاف معنی‌داری بود. بررسی‌ بافت‌شناسی لاروهای تیمار شده با عصاره هیدروالکلی در غلظت 20 میلی‌لیتر در لیتر، هیچ‌گونه آسیب ساختاری به بافت بیضه را نشان نداد. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک در دوز 20 میلی‌لیتر در لیتر به روش غوطه‌وری می‌تواند به‌عنوان روشی بالقوه برای القای نرسازی در ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان مورد توجه قرار گیرد. هرچند، بهینه‌سازی دوز و پروتکل کاربرد عصاره برای دستیابی به کارایی بالاتر و کاهش اثرات سمیت ضروری به‌نظر می‌رسد.  </div> <div style="text-align: justify;"> <pre style="text-align:justify"> Introduction: The production of all-female populations is widely used in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) aquaculture to improve growth performance, size uniformity, and economic efficiency. This approach commonly depends on the production of functional XX neomales using 17α-methyltestosterone (17α-MT). However, concerns regarding the environmental persistence and endocrine-disrupting effects of synthetic steroids have increased interest in sustainable alternatives. Plant-derived bioactive compounds have emerged as promising candidates due to their biodegradability and low environmental impact. Among these, Tribulus terrestris contains steroidal saponins and androgen-like compounds with reported effects on growth and reproductive performance. Although its beneficial effects have been documented in several fish species, information on its masculinizing potential during sex differentiation in salmonids remains limited. Therefore, this study evaluated the effectiveness of the hydroalcoholic extract of T. terrestris, administered by immersion during the sex differentiation period, as a natural alternative to 17α-MT for inducing masculinization in rainbow trout.</pre> <pre style="text-align:justify"> </pre> <pre style="text-align:justify"> Material and Methods: The experiment was conducted at the Cold-Water Fish Genetics and Breeding Research Center, Yasuj, Iran, using rainbow trout larvae obtained from pooled gametes of multiple broodstock. A total of 22,500 fertilized eggs were incubated under standard hatchery conditions and randomly assigned to five experimental treatments, each with three replicates. Larvae were exposed by immersion once weekly for seven consecutive weeks during the sex differentiation period to the hydroalcoholic extract of Tribulus terrestris at concentrations of 20, 40, and 80 mL L⁻¹. A positive control group was treated with 17α-methyltestosterone (400 μg L⁻¹), while an untreated group served as the negative control. Each immersion treatment lasted 2 h under continuous aeration at 11–12°C. At the end of the rearing period, the survival rate was recorded, and the sex ratio was determined through gonadal histological examination. Data were analyzed using one-way ANOVA followed by Duncan’s multiple range test at a significance level of P<0.05.</pre> <pre style="text-align:justify"> </pre> <pre style="text-align:justify"> Results and Discussion: The highest masculinization rate was observed in the 17α-methyltestosterone treatment (85.61 ± 1.52%), which was significantly higher than that of the control group (73.48 ± 0.49%) (p<0.05). Among the Tribulus terrestris treatments, only the 20 mL L⁻¹ concentration maintained survival throughout the experimental period. In contrast, complete mortality occurred in the 40 and 80 mL L⁻¹ groups within the first two weeks of exposure. The 20 mL L⁻¹ treatment resulted in a masculinization rate of 68.47±1.18%, which differed significantly from the control group (p<0.05). No significant differences in survival rate were detected among the control, 17α-methyltestosterone, and 20 mL L⁻¹ Tribulus treatments (p<0.05). Histological examination revealed no intersex individuals in any treatment group. Furthermore, testes from fish treated with 20 mL L⁻¹ Tribulus extract exhibited normal gonadal architecture with well-developed spermatogenic cells and no evidence of tissue abnormalities or structural damage.</pre> <pre style="text-align:justify"> </pre> <pre style="text-align:justify"> Conclusion: The results demonstrated that the hydroalcoholic extract of Tribulus terrestris at 20 mL L⁻¹ significantly increased the proportion of males in rainbow trout without adversely affecting survival or gonadal structure. Although the masculinization efficiency of 17α-methyltestosterone remained higher, the observed effect of Tribulus extract suggests its potential as a natural sex-control agent in salmonid aquaculture. The complete mortality observed at higher concentrations (40 and 80 mL L⁻¹) highlights the importance of dose optimization when applying phytogenic compounds. Histological findings confirmed normal testicular development and the absence of tissue abnormalities or intersex individuals in fish treated with the effective dose. These results indicate that T. terrestris may influence sex differentiation pathways while maintaining gonadal integrity. Overall, the hydroalcoholic extract of T. terrestris can be considered a promising environmentally friendly alternative for increasing male proportion in rainbow trout; however, further molecular and long-term studies are required to clarify its mechanism of action and optimize its practical application in aquaculture.</pre> </div> خارخاسک, نرسازی, 17 آلفا متیل تستوسترون, قزل‌آلای رنگین کمان Tribulus terrestris, Masculinization, 17- alpha methyl testosterone, Rainbow trout 82 92 http://aqudev.lahijan.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-553-3&slc_lang=fa&sid=1 Roghayah Mahmoudi1 رقیه محمودی1 roghaye.mahmodi@gmail.com 100319475328460012685 100319475328460012685 No Mohammad meysam Salahi ardakani1 محمد میثم صلاحی اردکانی1 mmsalahi.a@gmail.com 100319475328460012686 100319475328460012686 Yes 1-Shahid Motahary Cold water Fishes Genetic and breeding Research Center, Iranian Fisheries Science Research Institute, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Yasoj, Iran 1- مرکز تحقیقات ژنتیک و اصلاح نژاد ماهیان سردابی شهید مطهری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یاسوج، ایران Sayed Abdolhamid Hhosseini1 سید عبدالحمید حسینی1 hoseiniabdolhamid@gmail.com 100319475328460012687 100319475328460012687 No Abolhassan Rastiannasab1 ابوالحسن راستیان نسب1 hassanrastiannasab@gmail.com 100319475328460012688 100319475328460012688 No Davod Zargham1 داود ضرغام1 100319475328460012689 100319475328460012689 No