Journal of Aquaculture Development

fa روش‌های بهینه تولید جمعیت تک‌جنس قزل‌آلای رنگین‌کمان: مزیت ها و محدودیت‌ها Methods for Producing Monosex Populations of Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) in Iran: Limitations, Advantages, and Introduction of Optimal Models تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">     صنعت تکثیر وپرورش ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss) در ایران، به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش آبزی‌پروری کشورمحسوب می گردد<a name="_Hlk215303640">، </a>این صنعت با چالش کلیدی دوشکلی جنسی و بلوغ زودرس ماهیان نر روبه‌رو است بدون شک بروز این پدیده ناخوشایند منجر به کاهش شدید راندمان رشد و افت کیفیت محصول پیش از برداشت می‌گردد. مقاله حاضر، روش‌های جهانی کنترل جنسیت شامل تیمارهای هورمونی، دست‌کاری کروموزومی (تریپلوئیدی  3n) و استراتژی‌های ژنتیکی (تولید ابر نرهای YY) و محدودیت‌های محیطی و فنی صنعت بومی  تکثیر ماهی قزل الای رنگین کمان در ایران را  مورد بررسی قرار می دهد. تحقیقات نشان داده اند که لاین‌های ابر نر (YY) خالص، به دلیل تضمین ۱۰۰ درصد نر بودن جمعیت و به حداکثر رساندن بهره‌وری رشد، پایدارترین و کارآمدترین راهبرد برای تولید انبوه تجاری هستند. روش تریپلوئیدی نیز به‌عنوان راهکاری مؤثر برای عقیمی مطلق مطرح است، اما اجرای موفقیت‌آمیز آن در ایران به‌شدت به مدیریت دقیق ریسک‌های حرارتی در مزارع وابسته است. در مقابل، گیاه دارو‌ها (phytochemical) به‌عنوان جایگزین‌های ایمن‌تر برای هورمون‌های سنتتیک ظهور کرده‌اند، گیاه داروهایی مانند ایزوفلاونوئیدها، فلاونوئیدها و ساپونینها که ترکیباتی با خصوصیات استروژنی/آندروژنی هستند و میتوانند جهت تغییر جنسیت انواع ماهی استفاده شوند اما با موانع جدی در زمینه استانداردسازی دوز تجاری و پایداری ترکیبات فعال مواجه‌اند. <a name="_Hlk220449618">روش تولید پایدار جمعیت تک‌جنس قزل‌آلای رنگین‌کمان در ایران</a>، مستلزم تکیه بر راهبردهای ژنتیکی به‌ویژه لاین‌های ابرنر (YY) به‌عنوان مؤثرترین گزینه، همراه با بکارگیری محتاطانه تریپلوئیدی و توسعه جایگزین‌های ایمن به‌جای هورمون‌های شیمیایی است. موفقیت این روش ها در گرو مدیریت دقیق عوامل محیطی و تنش‌های پرورشی و نیز جهت‌دهی پژوهش‌های آینده به سوی به‌نژادی پیشرفته، ارزیابی برهم‌کنش ژنوتیپ و محیط، و فناوری‌های دقیق ژنومی خواهد بود.</div> <div style="text-align: justify;"> Abstract Introduction: The rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) breeding and rearing industry in Iran is considered the largest aquaculture sector in the country. There is the key challenge of sexual dimorphism and premature puberty in males. So, the occurrence of this phenomenon leads to a severe reduction in growth efficiency and a decrease in pre-harvest product quality. This article reviews global sex control methods including hormonal treatments, chromosomal manipulation (triploid: 3n), and genetic strategies (production of YY super males) and the environmental and technical limitations of the indigenous rainbow trout breeding industry in Iran.   Methodology: This review article is based on a comprehensive analysis of published peer-reviewed papers, conference proceedings, and experimental reports that investigate the methods of monosex rainbow trout production. Studies included were selected based on their relevance to sex control systems in rainbow trout, hormonal and non-hormonal methods of sex control, efficacy of herbal compounds in sex change and complementary genetic tools including gynogenesis and androgenesis. Studies on the creation of monosex in rainbow trout by hormonal induction in Iran were also reviewed to compare their results. Finding: Research has shown that pure super male (YY) lines are the most sustainable and efficient strategy for commercial mass production due to the assurance of 100% maleness of the population and the maximization of growth efficiency. Triploidy (3n) is also considered an effective technique for absolute sterility, but its successful implementation in Iran is highly dependent on careful management of thermal risks in farms. In contrast, phytochemicals have emerged as safer alternatives to synthetic hormones. Phytochemicals such as isoflavonoids, flavonoids, and saponins, which are compounds with estrogenic/androgenic properties, can be used to alter the sex of fish species, but face serious obstacles in standardizing commercial dosage and stability of active ingredients. Conclusion: Sustainable production of monosex rainbow trout populations in Iran requires relying on genetic strategies, especially YY super male lines as the most effective option, along with prudent use of triploidy and development of safe alternatives to chemical hormones. The success of these methods will depend on careful management of environmental factors and breeding stresses, as well as directing future research toward advanced breeding, evaluation of genotype-environment interactions, and precision genomic technologies.  </div> قزل آلای رنگین‌کمان, تک جنس سازی, ابر نر (YY), تریپلوئیدی, گیاه دارو, بلوغ زودرس Rainbow trout, monosex production, supermale (YY), triploidy, phytochemicals, precocious maturation 49 66 http://aqudev.lahijan.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-53-2&slc_lang=fa&sid=1 Mansour Sharifian1 منصور شریفیان1 sharif_23m@yahoo.com 100319475328460012599 100319475328460012599 Yes 1-Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran 1- موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، تهران، ایران Mohaddeseh Ahmmadnezhad محدثه احمد نژاد m_ahmadnezhad@yahoo.com 100319475328460012600 100319475328460012600 No پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، بندرانزلی، ایران Youness Abdollahzadeh یونس عبداله زاده Younes.Abdollahzadeh_s98@gau.ac.ir 100319475328460012601 100319475328460012601 No گروه شیلات، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران