fa ارزیابی اثر عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک (Tribulus terrestris) در مقایسه با هورمون 17-آلفا متیل‌تستوسترون به روش غوطه‌وری در دوره تمایز جنسی ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Marlett"><span style="color:black"><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">پرورش جمعیت‌های تک‌جنس راهکاری کلیدی برای افزایش بازدهی و مدیریت بهتر در صنعت آبزی‌پروری محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف بررسی کارایی عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک</span></span></span> <i><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">(Tribulus terrestris)</span></i> <span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">به‌عنوان منبع فیتوآندروژن، در مقایسه با هورمون سنتتیک 17-آلفا متیل‌تستوسترون در نرسازی ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان</span></span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">انجام گرفته است. در این آزمایش، ۱۵۰۰۰ لارو تازه تفریخ‌شده (با میانگین وزن ۸ </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">&plusmn;</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar=""> ۱۲۱ میلی‌گرم) به صورت کاملا تصادفی تیماربندی و درانکوباتورهای افقی توزیع شدند. لاروها طی دوره حساس تمایز جنسی، به مدت ۷ هفته (هفته‌ای یک‌بار) در حمام‌هایی حاوی غلظت‌های مختلف عصاره خارخاسک (۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلی‌لیتر در لیتر) و هورمون متیل‌تستوسترون (۴۰۰ میکروگرم در لیتر) غوطه‌ور شدند</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">. </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">بررسی ها نشان داد بالاترین درصد نرسازی به‌ترتیب در تیمار هورمونی(52/1</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">&plusmn;</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">61/85 درصد) و سپس تیمارحاوی عصاره خارخاسک با غلظت 20 میلی‌لیتر در لیتر (18/1</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">&plusmn;</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">47/68 درصد) مشاهده که نشان دهنده اختلاف معنی‌دار با گروه شاهد بود (05/0</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">p <</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">). </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">غلظت‌های بالا(۴۰ و ۸۰ میلی‌لیتر) سبب ایجاد سمیت و تلفات کامل لاروها در دو هفته ایتدایی گردید. درصد بازماندگی در سایر تیمارها بدون اختلاف معنی‌داری بود</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">. </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">بررسی‌ بافت‌شناسی لاروهای تیمار شده با عصاره هیدروالکلی در غلظت 20 میلی‌لیتر در لیتر، هیچ‌گونه آسیب ساختاری به بافت بیضه را نشان نداد</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">. </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" style="font-family:" zar="">در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از عصاره هیدروالکلی گیاه خارخاسک در دوز 20 میلی‌لیتر در لیتر به روش غوطه‌وری می‌تواند به‌عنوان روشی بالقوه برای القای نرسازی در ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان مورد توجه قرار گیرد. هرچند، بهینه‌سازی دوز و پروتکل کاربرد عصاره برای دستیابی به کارایی بالاتر و کاهش اثرات سمیت ضروری به‌نظر می‌رسد</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Marlett"><span style="color:black"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The production of mono-sex populations, is a key strategy for improving growth performance and production management in aquaculture. The present study aimed to evaluate the efficacy of a hydroalcoholic extract of Tribulus terrestris as a phytoandrogen source in comparison with the synthetic hormone 17&alpha;-methyltestosterone (MT) for masculinization of rainbow trout (<i>Oncorhynchus mykiss</i>) during the critical period of sex differentiation. A total of 15,000 newly hatched larvae (mean weight: 121 &plusmn; 8 mg) were randomly allocated to horizontal incubators. During a 7-week treatment period, larvae were exposed once per week to immersion baths containing different concentrations of <i>T. terrestris </i>extract (20, 40,and 80 mL L⁻&sup1;) or 17&alpha;-methyltestosterone (400 &micro;g L⁻&sup1;). A control group without hormonal or plant extract treatment was also included. The results showed that the highest masculinization rates were observed in the MT-treated group (85.61 &plusmn; 1.52%) followed by the T. terrestris extract at 20 mL L⁻&sup1; (68.47 &plusmn; 1.18%), both of which were significantly higher than the control group (p < 0.05). Notably, higher extract concentrations (40 and 80 mL L⁻&sup1;) induced severe toxicity, resulting in complete larval mortality within the first two weeks of treatment. No significant differences in survival rate were detected among the remaining treatments. Histological examination of gonadal tissues in larvae treated with 20 mL L⁻&sup1; <i>T. terrestris</i> extract revealed normal testicular structure without detectable pathological alterations. Overall, these findings suggest that immersion treatment with hydroalcoholic extract of <i>T. terrestris</i> at a concentration of 20 mL L⁻&sup1; may represent a safe and promising alternative approach for inducing masculinization in rainbow trout. Nevertheless, further optimization of dosage and treatment protocols is required to enhance efficacy while minimizing potential toxic effects.</span><b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></b></span></span></span></span></div> خارخاسک, نرسازی, 17 آلفا متیل تستوسترون, قزل آلای رنگین کمان Gokshura (Tribulus terrestris), Masculinization, 17 alpha methyl testosterone, Rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). 0 0 http://aqudev.lahijan.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-553-3&slc_lang=fa&sid=1 Roghayah Mahmoudi1 رقیه محمودی1 roghaye.mahmodi@gmail.com 100319475328460012465 100319475328460012465 No Mohammad meysam Salahi ardakani1 محمد میثم صلاحی اردکانی1 mmsalahi.a@gmail.com 100319475328460012466 100319475328460012466 Yes 1-Shahid Motahary Cold water Fishes Genetic and breeding Research Center, Iranian Fisheries Science Research Institute, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Yasoj, Iran 1- مرکز تحقیقات ژنتیک و اصلاح نژاد ماهیان سردابی شهید مطهری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یاسوج، ایران Sayed Abdolhamid Hhosseini1 سید عبدالحمید حسینی1 hoseiniabdolhamid@gmail.com 100319475328460012467 100319475328460012467 No Abolhassan Rastiannasab1 ابوالحسن راستیان نسب1 hassanrastiannasab@gmail.com 100319475328460012468 100319475328460012468 No