fa ساختار جمعیتی ماهی اسبله (Silurus glanis) تالاب انزلی و دریاچه سد ارس با استفاده از روش مولکولی ریز ماهواره تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b zar;">‌ماهی اسبله </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>Silurus glanis</em>)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> در بسیاری از کشورهای جهان از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار است بطوریکه به‌منظور بهره&shy;برداری پایدار در صنعت آبزی&shy;پروری مطالعات جامع ژنتیکی با استفاده از نشانگرهای مختلف ژنتیکی بر روی جمعیت&shy;های آن انجام می&shy;گردد. از مهم‌ترین مکان&shy;های زیست ماهی اسبله در ایران، تالاب انزلی و دریاچه سد ارس است. گوشت ماهی اسبله همانند گوشت ماهیان خاویاری خوش‌طعم بوده و این مسئله یکی از دلایل صید بی&shy;رویه و مصرف زیاد آن در دو منطقه فوق است. تاکنون هیچ‌گونه مطالعه&shy;ای درزمینه جمعیتی آن در کشور ایران انجام‌نشده و به همین دلیل ساختار جمعیتی ماهی اسبله در دو منطقه تالاب انزلی و دریاچه سد ارس با استفاده از روش مولکولی ریز ماهواره </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(Microsatellite)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> موردبررسی قرار گرفت. بدین منظور تعداد 60 قطعه باله دمی</span> <span style="font-family:b zar;">از هرماهی (هر منطقه 30 قطعه) جمع‌آوری و جهت بررسی&shy;های مولکولی از 8 آغازگر </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(primer)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> ریز ماهواره استفاده شد که 2 آغازگر تولید باندهای تک&shy;شکلی </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(monomorphic)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> و 6 آغازگر تولید باندهای چندشکلی </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(polymorphic)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> نمودند. جهت اطلاع از ساختار ژنتیکی و جمعیتی ماهی اسبله در دو منطقه موردمطالعه، شاخص&shy;های آماری ژنتیکی شامل تعداد الل&shy;ها، هتروزایگوسیتی مشاهده‌شده و قابل‌انتظار، شاخص </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F</span></span></span></em>_{<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">st</span></span></span>}<span style="font-family:b zar;"> بر اساس آزمون </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMOVA</span></span></span><span style="font-family:b zar;"> که نشان‌دهنده تمایز بین جمعیت&shy;ها است، فاصله ژنتیکی و تعادل هاردی واینبرگ بین نمونه&shy;های دو منطقه با استفاده از نرم&shy;افزارهای تخصصی ژنتیکی محاسبه شد و این نتایج به دست آمد: تعداد کل الل محاسبه‌شده 88 الل بود که میانگین تعداد الل محاسبه‌شده برای تالاب انزلی 3/9 و برای نمونه&shy;های دریاچه پشت سد ارس 3/5 بود، اختلاف آماری قابل‌ملاحظه‌ای بر اساس میانگین تعداد الل در هر جایگاه ژنی و هتروزایگوسیتی بین دو جمعیت مشاهده شد (01/0 </span><span style="font-family:times new roman,serif;">&ge;</span> <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P</span></span></span><span style="font-family:b zar;">)، میزان شاخص </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F</span></span></span></em>_{<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">st</span></span></span>}<span style="font-family:b zar;"> محاسبه‌شده 165/0 و فاصله ژنتیکی 38/0 بود که هر دو این شاخص&shy;ها ازلحاظ آماری معنی&shy;دار بودند (01/0 </span><span style="font-family:times new roman,serif;">&ge;</span> <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P</span></span></span><span style="font-family:b zar;">)، بین نمونه&shy;های هر دو منطقه کاهش و افزایش تنوع یا هتروزایگوسیتی مشاهده شد ولی نمونه&shy;های هر دو منطقه در تعادل با آزمون هاردی واینبرگ بودند. به‌طورکلی براساس نتایج حاصل از این بررسی، به نظر می&shy;رسد که ماهی اسبله تالاب انزلی و دریاچه سد ارس هرکدام جمعیت مستقلی می&shy;باشند. بنابراین توصیه می&shy;شود جهت افزایش گونه&shy;ای در صنعت آبزی&shy;پروری کشور، مدیریت شیلاتی مبنی بر تکثیر و پرورش هر دو جمعیت اعمال &shy;گردد.</span><br> &nbsp; In this article the population genetic structure of the European catfish <strong>(</strong><em>Silurus glanis</em><strong>)</strong> in the Anzali lagoon and Aras Lake was investigated based on the characterization of microsatellite markers. For this purpose, sixty fin clip samples of this species from the two regions were collected and for genetic analysis 8 microsatellite loci were used that 2 sets of them produced monomorphic and 6 polymorphic bands. Number of alleles, observed and expected heterozygosity values for each population, population genetic differentiation based on AMOVA test (<em>F_st</em>), genetic distance and Hardy-Weinberg equilibrium test (HWE) between samples of two areas were determined using Biocapt and GenAlex software packages. Totally 88 alleles were observed.&nbsp; The mean number of alleles in samples of Anzali lagoon and Aras lake were 9.3 and 5.3 respectively. There were significant differences based on average number of alleles per locus and heterozygosities between two populations (<em>P</em>< 0.01). The value of&nbsp; <em>F_st</em> between populations was high (0.165) and genetic distance was 0.38 and both of computed parameters were significant (<em>P</em><0.01). Excess or lacks of heterozygosity was seen but most of used microsatellite loci in two areas were at Hardy-Weinberg equilibrium. The result of this study showed the two population are genetically differentiated, so fisheries management for reproduction and breeding of these populations to export and exchange access is recommended.<br> &nbsp; ماهی اسبله, تالاب انزلی, دریاچه سد ارس, ریز ماهواره Silurus glanis, Anzali lagoon, Aras lake, Microsatellite DNA markers 11 21 http://aqudev.lahijan.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-36-2&slc_lang=fa&sid=1 Azar Amiri آذر امیری chakmehdouz13@yahoo.com 10031947532846004701 10031947532846004701 Yes Department of Biology, Faculty of Fisheries Sciences, Ahvaz branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran گروه شیلات، دانشکده بیولوژی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران ْShahram Behmanesh شهرام بهمنش 10031947532846004702 10031947532846004702 No Iranian Fisheries Sciences Research Institute, Inland waters Aquaculture Research Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Bandar Anzali, Iran موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندر انزلی، ایران، Fereidon Chakmehdouz Ghasemi فریدون چکمه دوز قاسمی 10031947532846004703 10031947532846004703 No Iranian Fisheries Sciences Research Institute, Inland waters Aquaculture Research Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Bandar Anzali, Iran موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندر انزلی، ایران، Saber Zahri صابر زهری 10031947532846004704 10031947532846004704 No Department of Biology, Faculty of Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران