fa روش‌های بهینه تولید جمعیت تک‌جنس قزل‌آلای رنگین‌کمان: مزیت ها و محدودیت‌ها تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="text-autospace:none"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; صنعت تکثیر وپرورش ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> (<i>Oncorhynchus mykiss</i>) </span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">در ایران، به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش آبزی‌پروری کشورمحسوب می گردد<a name="_Hlk215303640">، </a>این صنعت با چالش کلیدی دوشکلی جنسی و بلوغ زودرس ماهیان نر روبه‌رو است بدون شک بروز این پدیده ناخوشایند منجر به کاهش شدید راندمان رشد</span></span> <span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">و افت کیفیت محصول پیش از برداشت می‌گردد. مقاله حاضر، روش‌های جهانی کنترل جنسیت شامل تیمارهای هورمونی، دست‌کاری کروموزومی (تریپلوئیدی&nbsp; </span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">3n</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">) و استراتژی‌های ژنتیکی (تولید ابر نرهای </span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">YY</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">) و محدودیت‌های محیطی و فنی صنعت بومی&nbsp; تکثیر ماهی قزل الای رنگین کمان در ایران را&nbsp; مورد بررسی قرار می دهد.</span></span> <span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">تحقیقات نشان داده اند که لاین‌های ابر نر (</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">YY</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">)</span></span> <span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">خالص، به دلیل تضمین ۱۰۰ درصد نر بودن جمعیت و به حداکثر رساندن بهره‌وری رشد، پایدارترین و کارآمدترین راهبرد برای تولید انبوه تجاری هستند. روش تریپلوئیدی</span></span> <span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">نیز به‌عنوان راهکاری مؤثر برای عقیمی مطلق مطرح است، اما اجرای موفقیت‌آمیز آن در ایران به‌شدت به مدیریت دقیق ریسک‌های حرارتی در مزارع وابسته است. در مقابل، گیاه دارو‌ها (</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">phytochemical</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">) به‌عنوان جایگزین‌های ایمن‌تر برای هورمون‌های سنتتیک ظهور کرده‌اند، گیاه داروهایی مانند ایزوفلاونوئیدها، فلاونوئیدها و ساپونینها که ترکیباتی با خصوصیات استروژنی</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">/</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">آندروژنی هستند و میتوانند جهت تغییر جنسیت انواع ماهی استفاده شوند اما با موانع جدی در زمینه استانداردسازی دوز تجاری و پایداری ترکیبات فعال مواجه‌اند.</span></span> <a name="_Hlk220449618"><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">روش تولید پایدار جمعیت تک‌جنس قزل‌آلای رنگین‌کمان در ایران</span></span></a><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">، مستلزم تکیه بر راهبردهای ژنتیکی به‌ویژه لاین‌های ابرنر</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> (YY) </span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">به‌عنوان مؤثرترین گزینه، همراه با بکارگیری محتاطانه تریپلوئیدی و توسعه جایگزین‌های ایمن به‌جای هورمون‌های شیمیایی است</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">.&nbsp;</span></span><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">موفقیت این روش ها در گرو مدیریت دقیق عوامل محیطی و تنش‌های پرورشی و نیز جهت‌دهی پژوهش‌های آینده به سوی به‌نژادی پیشرفته، ارزیابی برهم‌کنش ژنوتیپ و محیط، و فناوری‌های دقیق ژنومی خواهد بود</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:106%"><span calibri="" style="font-family:">&nbsp;<b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Abstract</span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:106%"><span calibri="" style="font-family:"><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:106%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) aquaculture industry in Iran, representing the largest sector of the country&rsquo;s aquaculture production, faces a major challenge posed by sexual dimorphism and precocious maturation of males, which significantly reduce growth performance and impair product quality prior to harvest. This review-analytical study examines globally established sex control methods&mdash;including hormonal treatments, chromosomal manipulation (triploidy, 3n), and genetic strategies (production of YY supermales)&mdash;while integrating them with the specific environmental and technical constraints of Iran&rsquo;s domestic industry. Analytical results demonstrate that pure YY supermale lines represent the most sustainable and efficient strategy for large-scale commercial production, ensuring 100% male populations and maximizing growth potential. Tri ploidy (3n) is recognized as an effective approach for inducing complete sterility; however, its successful implementation in Iran is highly dependent on precise management of thermal risks in farms. In contrast, phytochemicals have emerged as safer alternatives to synthetic hormones but face significant obstacles related to commercial dose standardization and stability of active compounds. Furthermore, the ultimate efficacy of all methods is modulated by chronic stress and temperature fluctuations in intensive rearing systems. The optimal model proposed for Iran involves a strategic combination of prioritizing YY-based production (particularly in recirculating aquaculture systems, RAS) and conditional application of triploidy (3n) in controlled environments. Future perspectives emphasize the transition toward genome-editing technologies (e.g., CRISPR/Cas) for permanent knockdown of the sdY gene, as well as the necessity for localized research on the effects of chronic stress and the standardization of plant-derived phytochemicals.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> قزل آلای رنگین‌کمان, تک جنس سازی, ابر نر (YY), تریپلوئیدی, گیاه دارو, بلوغ زودرس Rainbow trout, monosex production, supermale (YY), triploidy, phytochemicals, precocious maturation 0 0 http://aqudev.lahijan.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-53-2&slc_lang=fa&sid=1 Mansour Sharifian1 منصور شریفیان1 sharif_23m@yahoo.com 100319475328460012462 100319475328460012462 Yes 1-Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran 1- موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، تهران، ایران Mohaddeseh Ahmmadnezhad محدثه احمد نژاد m_ahmadnezhad@yahoo.com 100319475328460012463 100319475328460012463 No پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، بندرانزلی، ایران Youness Abdollahzadeh یونس عبداله زاده Younes.Abdollahzadeh_s98@gau.ac.ir 100319475328460012464 100319475328460012464 No گروه شیلات، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران